آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٨ - اقسام عرض

شرح :

اقسام اعراض و شرح هريك‌

ارباب معقول موجودات را بر دو دسته تقسيم نموده‌اند :

جوهر و عرض .

جوهر : موجودى است كه در تحقق خارجى نيازى به موضوع ندارد .

عرض : موجودى است كه در خارج وجود مستقلّ نداشته و در تحقّق خارجى محتاج بموضوع است .

اقسام عرض‌

عرض بر دو قسم است : ذاتى و غريب .

عرض ذاتى خود بر سه قسم است :

١- انكه بدون واسطه بر معروض عارض گردد مانند عارض شدن تعجّب بر انسان .

٢- آنكه با واسطه بر معروض عارض گردد و واسطه با معروض مساوى و خارج از آن است مانند عارض شدن خنده بر انسان بواسطه تعجب كه تعجب با انسان مساوى بوده و خارج از آنست .

٣- آنكه با واسطه بر معروض عارض گردد ولى واسطه مساوى و داخل معروض باشد نظير عروض تكلّم بر انسان بواسطه ناطق كه هم با انسان مساوى و هم جزء آنست‌

عرض غريب نيز خود بر سه قسم است :

١- آنكه بر معروض بواسطه امرى عارض شود كه واسطه خارج و اعم از معروض باشد نظير عارض شدن مقوله اين ( در مكان بودن ) بر انسان بواسطه اينكه جسم است كه جسم از انسان خارج و اعم از آن مى‌باشد .

٢- آنكه بر معروض بواسطه امرى عارض شود كه واسطه خارج و اخص از معروض باشد مانند عارض شدن خنده بر حيوان بواسطه انسان كه‌

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص